ESG en materialiteit: de wegwijzers in sustainable finance

De wereld van sustainable finance is complex terrein, maar vaak te ontrafelen met drie simpele letters: E, S en G. Ze staan voor Environmental, Social en Governance, de kernpijlers van duurzaamheid. Investeerders gebruiken ESG-overwegingen steeds vaker om potentiële investeringen te screenen. Daarom is het belangrijk om te begrijpen waarom en hoe ESG op jouw bedrijf van toepassing is.

Nauw verwant aan ESG is materialiteit: het bepalen welke ESG-factoren voor jouw bedrijf het zwaarst wegen. In deze blog verkennen we de betekenis van ESG en het begrip materialiteit binnen sustainable finance.

Wat is ESG?

ESG staat voor Environmental, Social en Governance: een set criteria die het beoordelen van de duurzaamheids- en ethische impact van een bedrijf of investering vereenvoudigt. Binnen sustainable finance speelt ESG een bepalende rol, omdat het de factoren omvat die investeerders en financiële instellingen meewegen bij het beoordelen van de duurzaamheid en ethische implicaties van hun investeringen.

Waarom is ESG belangrijk voor bedrijven?

ESG-factoren helpen risico's te beperken, bevorderen duurzaamheid op de lange termijn, brengen investeringen in lijn met ethische waarden, borgen naleving van regelgeving, geven een concurrentievoordeel, openen toegang tot duurzaam kapitaal en versterken de betrokkenheid van stakeholders. Nu sustainable finance zich verder ontwikkelt, hebben investeerders, financiële instellingen en bedrijven kennis van ESG-criteria nodig om beslissingen te nemen die financieel rendement combineren met positieve impact op milieu en maatschappij.

Welke ESG-data verzamel je?

Hieronder geven we per pijler voorbeelden van relevante factoren.

Environmental (E): deze pijler omvat alles wat met onze planeet en haar ecosystemen te maken heeft. Denk aan:

• CO2-uitstoot

• Grondstoffengebruik

• Behoud van leefgebieden

• Biodiversiteit

• Afvalbeheer

Deze metrics beoordelen hoe de activiteiten van een bedrijf de natuur beïnvloeden.

Social (S): de "S" draait om mensen en gemeenschappen en is daarmee een van de lastigst meetbare onderdelen. Het gaat om zowel de mensen die bij het bedrijf werken als de mensen die er de gevolgen van ondervinden, alle mogelijke stakeholders dus, met factoren als:

• Behandeling van medewerkers

• Normen voor gezondheid en veiligheid

• Eerlijke beloning

• Mensenrechten

• Betrokkenheid bij de gemeenschap

Sociale verantwoordelijkheid strekt zich ook uit tot de toeleveringsketen van een bedrijf en de inzet voor het beschermen van mensenrechten.

Governance (G): governance gaat over leiderschap en besluitvorming binnen organisaties. Het beoordeelt zaken als:

• Aandeelhoudersrechten

• Diversiteit in het bestuur

• Beloning van bestuurders

• Naleving van anticorruptiepraktijken

• Risicomanagement

Goede governance zorgt dat een bedrijf ethisch en transparant opereert.

Het ESG-framework vereenvoudigt duurzaamheid, maar bedenk dat duurzaamheid een gelaagd begrip blijft met zowel kwalitatieve als kwantitatieve impact. Toch biedt ESG een praktisch handvat voor besluitvorming in een complexe omgeving.

ESG-risico's en compliance

Goed om te weten: er bestaat geen regelgeving die uitsluitend aan "ESG" is gewijd. ESG is een bedrijfsframework dat de complexiteit van duurzaamheid hanteerbaar maakt. Het sluit wel nauw aan op de CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) van de EU. De CSRD verplicht grote en beursgenoteerde bedrijven te rapporteren over hun ecologische en sociale activiteiten, wat het groeiende gewicht van ESG-overwegingen laat zien.

Omgaan met ESG-data en rapportage

De uitdaging zit in de veelheid aan KPI's die beschikbaar zijn om ESG-aspecten te meten. Daar komt bij dat er verschillende meetmethodologieën bestaan, wat het er niet overzichtelijker op maakt. ESG-rapportage vraagt om een mix van kwalitatieve en kwantitatieve maatstaven en om input van meerdere stakeholders.

Het goede nieuws is dat niet alle ESG-metrics voor elke organisatie relevant zijn. Precies daar komt de materialiteitsanalyse in beeld.

Wat is materialiteit?

Materialiteit verwijst naar de ESG-aspecten met de grootste invloed op de bedrijfsvoering en op de beslissingen van stakeholders. Het identificeert in essentie welke ESG-activiteiten een substantiële financiële impact kunnen hebben. Om dat te bepalen voeren organisaties materialiteitsanalyses uit.

Hoe voer je een materialiteitsanalyse uit?

Een waardevol hulpmiddel is de SASB Materiality Map, die per sector de gebruikelijke materialiteitsthema's toont. Dat is een startpunt, maar daarnaast is een organisatiespecifieke materialiteitsanalyse nodig waarin je vragen voorlegt aan uiteenlopende stakeholders van het bedrijf. Stel vragen als: "Welke E-, S- en G-thema's zijn voor ons bedrijf het belangrijkst?"

Een complete aanpak volgt deze 6 stappen:

• Stap 1: identificeer relevante ESG-thema's

• Stap 2: voer per thema een impactanalyse uit

• Stap 3: betrek stakeholders en verzamel hun perspectieven op de ESG-thema's

• Stap 4: prioriteer de thema's van meest naar minst belangrijk

• Stap 5: rapporteer over de thema's en integreer ze

• Stap 6: richt doorlopende monitoring in

Traditionele materialiteit kijkt echter vooral naar hoe duurzaamheidsthema's risico's en mogelijke negatieve financiële gevolgen creëren door de activiteiten van een bedrijf. Hoe een bedrijf zelf duurzaamheidsthema's beïnvloedt, blijft daarbij vaak buiten beeld. Daar komt "dubbele materialiteit" om de hoek kijken.

Wat is dubbele materialiteit?

Dubbele materialiteit gaat een stap verder met de vraag: "Hoe beïnvloedt een bedrijf de planeet en haar mensen?" Deze benadering legt de verantwoordelijkheid voor de werkelijke en potentiële negatieve gevolgen van bedrijfsactiviteiten voor milieu en samenleving bij de organisatie zelf. Dat sluit aan bij het "do no significant harm"-principe van de EU Taxonomie.

Een praktisch voorbeeld maakt het verschil tussen een materialiteits- en een dubbele-materialiteitsanalyse duidelijk:

Voorbeeld van een materialiteitsanalyse

Bedrijf A is een productiebedrijf dat zijn operationele kosten wil verlagen. Voor de materialiteitsanalyse identificeert het de ESG-aspecten die de bedrijfsvoering aanzienlijk kunnen beïnvloeden. Na overleg met de interne teams en enkele externe stakeholders komen drie thema's bovendrijven: minder waterverbruik, lager energieverbruik en de veiligheid van medewerkers.

De materialiteitsanalyse helpt bedrijf A deze ESG-aspecten te prioriteren op potentiële financiële impact en relevantie voor het bedrijf. Het resultaat: energiezuinige apparatuur en veiligheidsmaatregelen in de fabrieken, wat de operationele kosten verlaagt, de veiligheid van medewerkers vergroot en de ecologische voetafdruk verkleint.

Voorbeeld van een dubbele-materialiteitsanalyse

Bedrijf B is een wereldwijd techconcern met aanzienlijke invloed op maatschappij en milieu. Het beseft dat zijn activiteiten naast de eigen financiële prestaties ook de bredere gemeenschap en ecosystemen raken. Naast een traditionele materialiteitsanalyse voert het daarom een dubbele-materialiteitsanalyse uit.

Voor de traditionele materialiteitsanalyse identificeert bedrijf B de ESG-risico's die de financiële prestaties kunnen raken. Het prioriteert thema's als databeveiliging, veerkracht van de toeleveringsketen en naleving van regelgeving. Deze aspecten zijn bepalend voor de marktpositie en winstgevendheid, en voor de reputatie en license to operate.

In de dubbele-materialiteitsanalyse kijkt bedrijf B verder dan financiële risico's. Het gaat in gesprek met externe stakeholders, waaronder milieuorganisaties en mensenrechtenorganisaties, om te begrijpen hoe de activiteiten planeet en samenleving beïnvloeden. De analyse legt bloot dat de productieprocessen fors bijdragen aan CO2-uitstoot en dat er in de toeleveringsketen soms sprake is van schendingen van arbeidsrechten.

Daarop onderneemt bedrijf B breed actie. Het investeert in duurzame productiemethoden om de uitstoot terug te dringen en werkt nauw samen met leveranciers om de arbeidsomstandigheden te verbeteren. Daarnaast start het outreachprogramma's voor de gemeenschappen die de gevolgen van zijn activiteiten ondervinden.

Materialiteit versus dubbele materialiteit

De dubbele-materialiteitsanalyse zet bedrijf B dus aan tot actie die verder gaat dan financiële overwegingen: investeren in duurzame productie, samenwerken met leveranciers aan betere arbeidsomstandigheden en programma's opzetten voor de maatschappelijke uitdagingen die uit de eigen activiteiten voortkomen. Daarmee erkent bedrijf B zijn bredere verantwoordelijkheid, met winst voor het bedrijf én voor de wereld waarin het opereert.

Het belang van ESG en materialiteit bij financiering

Voor vrijwel elke investeerder wegen ESG-overwegingen tegenwoordig zwaar. ESG fungeert voor veel investeerders als eerste screening: past een potentiële investering bij hun duurzaamheidsdoelen? De aanpak verschilt per investeerder, van een simpel vinkje tot uitgebreide frameworks.

Investeerders aantrekken

Een gedegen ESG-analyse en aandacht voor materialiteitsthema's helpen je investeerders aan te trekken die jouw waarden en duurzaamheidsdoelen delen. Bovendien worden investeerders door de SFDR-regelgeving binnenkort verplicht om over hun eigen ESG-impact te rapporteren. Als jouw ESG-focus en data op orde zijn, maak je hun rapportage eenvoudiger en word je een aantrekkelijkere investering.

De gunstigste voorwaarden voor een transactie

ESG-praktijken kunnen bovendien de deur openen naar gunstigere financieringsvoorwaarden. Met de opkomst van sustainability-linked financieringsinstrumenten worden ESG-KPI's in financiële structuren verankerd. Wie zijn ESG-metrics paraat heeft, positioneert zich voor toegang tot zulke instrumenten en daarmee mogelijk voor financiering tegen de gunstigste voorwaarden.

Conclusie

ESG en materialiteit zijn onlosmakelijk verbonden met sustainable finance. Wie de nuances van ESG begrijpt, materialiteitsanalyses uitvoert en deze principes omarmt, brengt zijn organisatie in lijn met duurzaamheidsdoelen en staat sterker in een financiële sector die steeds meer door ESG wordt gevormd. ESG en materialiteit blijven daarin ook de komende jaren een hoofdrol spelen.